مجله اینترنتی متنی و تصویری ایرانیان

معنی کوزه توپراقی

کوزه توپراقی . [ زَ ت ُ ] (اِخ ) دهی از دهستان کلخوران که در بخش مرکزی شهرستان اردبیل واقع است و 267 تن سکنه دارد. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج 4).

معنی تاج

تاج . (الَ ...) (اِخ ) ابن السباعی خازن المستنصریه ، وی یکی از مشاهیر دوران الحاکم بامراﷲ بود. رجوع به تاریخ خلفاء ص 321 شود.

معنی اشرس

اشرس . [ اَ رَ ] (اِخ ) السُلَمی . فرزند عبداﷲ سلمی بود و پس از تاریخ 111 هَ . ق .729/ م . درگذشت . وی از امیران فاضلی بود که بعلت فضلش او را «کامل » میخواندند. هشام بن عبدالملک وی را بسال 109 هَ . ق . بحکومت خراسان برگزید و او تا سال 111 هَ . ق . که هشام او رامعزول کرد در خراسان

معنی سنگ و تیغ مهر ک...

سنگ و تیغ مهر کردن . [ س َ گ ُ م ُ ک َ دَ ] (مص مرکب ) در عشره ٔ محرم و از نوزدهم تا بیست ویکم رمضان موافق مذهب امامیه که شهادت امام بر حق شاه نجف ثابت است ، سرتراشی و ناخن گرفتن ممنوع است . گویند: امروز بر سنگ و تیغ ما مهر است . (آنندراج ) : گرچه سنگ و تیغ را مژگان او کرده ست م

معنی تفاقح

تفاقح .[ ت َ ق ُ ] (ع مص ) پشت بسوی یکدیگر کردن . (از منتهی الارب ) (آنندراج ). پشت بر پشت یکدیگر قرار دادن گروه ،کما تقول : تقابلوا و تظاهروا. (از اقرب الموارد).

معنی ده سرخ

ده سرخ . [ دِه ْ س ُ ] (اِخ ) دهی است ازدهستان گرکن بخش فلاورجان شهرستان اصفهان . واقع در 22هزارگزی جنوب خاوری فلاورجان متصل به شوسه ٔ مبارکه به اصفهان . دارای 1406 تن سکنه است . آب آن از زاینده رود تأمین می شود. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج 10).

معنی حبیرک

حبیرک . [ ح ُ ب َ رَ ] (ع اِ مصغر) تصغیر حَبْرَکی . رجوع به حبرکی شود.

معنی صفریت

صفریت . [ ص ِ ] (ع ص ) مرد محتاج بسیار عیال تهی دست . تاء زاید است . (منتهی الارب ). الصفریت الفقیر و التاء زایدة. (قطر المحیط). ج ، صفاریت . درویش . (مهذب الاسماء).

معنی ازیلی

ازیلی . [ اَ] (اِخ ) شهری است در مغرب ، اندر بلاد بربر، پس از طنجة در زاویه ٔ خلیجی که بسوی شام کشد و بر آن سوری است متعلق بدماغه ای که در دریا پیش رود. سور مزبور زیباست و شراب اهالی از چاه هائی با آب خوشگوار است . ابن حوقل گوید: راه برقة بازیلی ، از کنار بحرالخلیج تا دهانه ٔ بحر

معنی فید

فید. [ ف َ ] (ع اِ) زعفران سوده . || موی دراز که بر پوزه ٔ اسب برآید. (ازمنتهی الارب ) (اقرب الموارد). || برگ زعفران . (اقرب الموارد). || (مص ) مردن و هلاک گردیدن . (منتهی الارب ) (از اقرب الموارد). || خرامیدن . (منتهی الارب ) (اقرب الموارد) (تاج المصادر بیهقی ). || ثابت شدن مال

معنی مسموط

مسموط. [ م َ] (ع ص ) بره و بزغاله ٔ پاکیزه از موی جهت بریان . (منتهی الارب ) (از اقرب الموارد) (ناظم الاطباء) (آنندراج ). اوریدکرده . (یادداشت مرحوم دهخدا). اورودکرده .

معنی سجس

سجس . [ س َ ج ِ ] (ع ص ) آب رنگ برگردانیده . (منتهی الارب ) (از اقرب الموارد).

معنی نشکفتن

نشکفتن . [ ن َ ش ِ ک ُ ت َ / ن َ ک ُ ت َ ] (مص منفی ) ناشکفتن . مقابل شکفتن . رجوع به شکفتن شود.

معنی تیمیم

تیمیم . [ ت َ ] (ع مص ) قصدکرد. (تاج المصادر بیهقی ) (زوزنی ). قصد کردن و اراده نمودن . یقال : یممته بالرمح . (منتهی الارب ) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد). || کسی راتیمم دادن . (تاج المصادر بیهقی ) (زوزنی ). تیمم دادن ، نماز و عبادت را. (منتهی الارب ). تیمم کردن برای نماز و عب

معنی سلفة

سلفة. [س ُ ل َ ف َ ] (ع اِ) بچه ماده ٔ کبک . (ناظم الاطباء).

معنی فریدالدین

فریدالدین . [ ف َ دُدْ دی ] (اِخ ) احول اسفراینی از شعرای قرن هفتم هجری است که بیشتر عمرخود را در اصفهان و سپس در شیراز در دربار اتابکان فارس گذرانیده و اواخر عمر او همزمان با روزگار جوانی سعدی بوده است . وی مداح خاص اتابک عضدالدین سعدبن زنگی (591 - 623 هَ . ق .) و پسرش فخرالدین

معنی پیرحسین شروانی

پیرحسین شروانی . [ ح ُ س َ ن ِ ش َ ] (اِخ ) حمداﷲ مستوفی در تاریخ گزیده ذکر وی درعداد مشایخ مسلمانان آرد و گوید: وفاتش در سنه ٔ سبعو ستین و اربعمائة (467 هَ . ق .) بعهد قائم خلیفه ودر شروان بولایتی (بولایت اران ) مدفونست . و نیز گویندکه شیخ باباکوهی بشیراز برادر پیرحسین شروانان (

معنی حزان

حزان . [ ح ِ ] (ع اِ) ج ِ حزین .

معنی علی مشغری

علی مشغری . [ ع َ ی ِ م َ غ َ ] (اِخ ) ابن احمد سماقه ٔ عاملی مشغری . رجوع به علی سماقة شود.

معنی زرنج

زرنج .[ زَ رَ ] (اِخ ) معرب زرنگ . (فرهنگ فارسی معین ). زرنگ . (فرهنگ رشیدی ). زرنگ ، قصبه ٔ سیستان . (یادداشت بخط مرحوم دهخدا). رجوع به زرنگ و معجم البلدان شود.

معنی دعثار

دعثار. [ دِ ] (ع ص ) مکان دعثار؛ جایی که ضب و سوسمار حفر کرده باشد. (از اقرب الموارد).

معنی مرقاة

مرقاة. [ م ِ / م َ ] (ع اِ) مرقات . نردبان . زینه . (منتهی الارب ). سلم . پایه . نردبان از خشت و یا از سنگ . (دهار). ج ، مَراقی . (اقرب الموارد) (منتهی الارب ). و رجوع به مرقات شود.

معنی لمسوکلا

لمسوکلا. [ ل َ ک َ ] (اِخ ) نام موضعی به هزارجریب مازندران . (سفرنامه ٔ رابینو بخش انگلیسی ص 124).

معنی دوست نمای

دوست نمای .[ ن َ / ن ِ / ن ُ ] (نف مرکب ) دوست نما. که خود را دوست نشان دهد. که تظاهر به دوستی کند. (از یادداشت مؤلف ). نماید که دوست است و نه چنان باشد : به کامه ٔ دل دشمن نشیند آن مغرور که بشنود سخن دشمنان دوست نمای . سعدی .

معنی نعضة

نعضة. [ ن ُ ض َ ] (ع اِ) واحد نعض است . رجوع به نُعض شود.

معنی جست و جوی

جست و جوی . [ ج ُ ت ُ ] (ترکیب عطفی ، اِمص مرکب ) طلب . کاوش .پژوهش . جستجو. رجوع به کلمه ٔ اخیر شود : ز نام تو کردم بسی جست و جوی نگفتند نامت تو با من بگوی . فردوسی . مگر دختری کآن نهان گشت ازوی همه شهر ازو شد پر از جست و جوی . فردوسی . همیشه نیاساید از جست و جوی همه سال

معنی زیتار

زیتار. [ زَ / زِ ] (اِ) ثفل زیتونی که روغن آنرا کشیده باشندو بعربی حکر الزیت خوانند. (برهان ) (آنندراج ). عکرالزیت و ثفل زیتونی که روغن آنرا گرفته باشند. (ناظم الاطباء). فارسی دُرد روغن ... (از دزی ج 1 ص 617). ثفل روغن زیتون است که آن رادر ظرف مس بحد غلظت بجوشانند و بعد از آن ب

معنی ابوعبدا

ابوعبدا. [ اَ ع َ دِل ْ لاه ] (اِخ ) مهتدی باﷲ محمدبن واثق . رجوع به مهتدی ... شود.

معنی ناخنه چشم

ناخنه چشم . [ خ ُ ن َ / ن ِ چ َ / چ ِ ] (ص مرکب ) آن که در چشم ناخنه دارد. مظفور. رجوع به ناخنه دار شود.

معنی پیچیده انگشت

پیچیده انگشت . [ دَ / دِ اَ گ ُ ] (ص مرکب ) که انگشتی نیرومند دارد. || که انگشتی کژ دارد.

معنی راقب

راقب . [ ق ِ ] (ع ص ، اِ) ناظر و بیننده . || نگاهدارنده . || حریف و رقیب . (ناظم الاطباء). || راصد. (یادداشت مؤلف ).

معنی فلیجة

فلیجة. [ ف َ ج َ ] (ع اِ) یک تخته از دامنهای خیمه و خانه . (منتهی الارب ) (از اقرب الموارد).

معنی نمازگه

نمازگه . [ ن َ گ َه ْ ] (اِ مرکب ) نمازگاه . مصلی : زمین نمازگهی شد که بینی از بر او همه جهان به نماز خدا و استغفار. اسدی .

معنی نانواخانه

نانواخانه . [ نان ْ خوا / خا ن َ / ن ِ ] (اِ مرکب ) نانوائی . خبازی . خبازخانه . جا و دکان نانوائی .

معنی امخاط

امخاط.[ اَ ] (ع اِ) ج ِ مَخِط.مهتران جوانمرد. (منتهی الارب ) (از اقرب الموارد).

معنی ناهید

ناهید. (اِخ ) نام ایستگاه شماره ٔ هفت راه آهن جنوب است .

معنی ودج

ودج . [ وَ ] (ع مص ) رگ گردن بریدن . (منتهی الارب ) (ناظم الاطباء) (آنندراج ). رگ زدن ستور. (تاج المصادر زوزنی ). قصد کردن رگ گردن ستور را. (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد). || نیکو و راست کردن . (منتهی الارب ) (آنندراج ). || صلح افکندن میان قوم . (منتهی الارب ) (آنندراج ) (ناظم

معنی عمرو وراق

عمرو وراق . [ ع َ رِ وَرْ را ] (اِخ ) او را پنجاه ورقه شعر است . (از الفهرست ابن الندیم ).

معنی باب درب الغلة ا...

باب درب الغلة المظلمة. [ ب ُ دَ بِل ْ غ َل ْ ل َ تِل ْ م ُ ل ِ م َ ] (اِخ ) دروازه و کویی در بغداد. رجوع به عیون الانباء چ 1299 ج 1 ص 303 و تاریخ الحکماء قفطی چ لیپزیک ص 213 س 20و ص 214 س 9 شود.

معنی گل گندم

گل گندم . [ گ ُ ل ِ گ َ دُ ] (ترکیب اضافی ، اِ مرکب ) بیخ گیاهی است دوایی و چنان بنظر آید که پنج شش دانه ٔ گندم بهم چسبیده است . (برهان ) (آنندراج ). اسم فارسی جوز جندم . (تحفه ٔ حکیم مؤمن ). گوز گندم . (الفاظ الادویه ). گیاهی است که در نظر چنان نماید که پنج شش دانه ٔ گندم در آن

معنی پهنه ور

پهنه ور. [ پ َ ن َ وَ ] (اِخ ) دهی از دهستان جلال ازرک بخش مرکزی شهرستان بابل ، واقع در 15 هزار و پانصد گزی باختر بابل . دشت ، معتدل مرطوب مالاریائی ، دارای 120 تن سکنه . آب آن از رودخانه ٔ کازی . محصول آنجا برنج و کنف و صیفی و مختصر غلات و پنبه و نیشکر. شغل اهالی زراعت ، راه مال

معنی درازگام

درازگام . [ دِ ] (ص مرکب ) آنکه گام و قدم دراز دارد. گام دراز. (یادداشت مرحوم دهخدا). سَهَوَّق .

معنی نلک

نلک . [ ن ُ / ن ِ ] (ع اِ) درخت چنار. (منتهی الارب ) (از آنندراج ) (ناظم الاطباء). || میوه ای است که به فارسی آن را الج گویند، نلکة یکی . (منتهی الارب ). زعرور. (اقرب الموارد). رجوع به نِلْک شود.

معنی متخوض

متخوض . [ م ُ ت َ خ َوْ وِ ] (ع ص ) آن که به تکلف خوض می کند. (ناظم الاطباء) (از فرهنگ جانسون ). و رجوع به تخوض شود.

معنی علی اشبیلی

علی اشبیلی . [ ع َ ی ِ اِ ] (اِخ ) ابن محمد لخمی اشبیلی مغربی اندلسی مالکی ، مکنّی به ابوالحسن . رجوع به علی لخمی شود.

معنی وأواء

وأواء. [وَءْ وَءْ ] (ع اِ صوت ) آواز شغال . (منتهی الارب ).

معنی عرق

عرق . [ ع ِ ] (ع اِ) رگ . (منتهی الارب ) (آنندراج ) (مهذب الاسماء). رگ بدن . (غیاث اللغات ). وریدهای بدن که خون در آن جاری است ، چون عرق اکحل و عرق قیفال و غیره . (از اقرب الموارد). ج ، عُروق ، أعراق ،عِراق . (منتهی الارب ) (اقرب الموارد). رگ جهنده . (ناظم الاطباء). رگ ناجهنده .

معنی شقر

شقر. [ ش ُ ] (ع ص ، اِ) ج ِ شَقْراء و اَشْقَر. (ناظم الاطباء). رجوع به اشقر و شقراء شود.

معنی کاخ نمکدان

کاخ نمکدان .[ خ ِ ن َ م َ ] (اِخ ) از بناهای عهد صفویه . در گزارشهای باستان شناسی آمده : بفاصله ٔ صد و پنجاه متر در جنوب آینه خانه عمارت نمکدان بشکل دایره روی زمین مرتفعی ساخته شده بود. این عمارت هشت ضلعی و سه طبقه بوده شرق و غرب آن را باغ سعادت آباد فرا میگرفته است . از طبقه ٔ ف

معنی قشنگ

قشنگ . [ ق َ ش َ ] (ص ) جمیل . زیبا. خوب صورت . (آنندراج ).

معنی هربوغ

هربوغ . [ هَُ ] (ع اِ) تره ای است شبیه اشترغار که میخورند آن را. (منتهی الارب ).

معنی داوری خانه

داوری خانه . [ وَ ن َ / ن ِ ] (اِ مرکب ) محکمة. (منتهی الارب ). دادگاه . دیوانخانه . جای عدالت . عدلیه .

معنی پشنگ

پشنگ . [ پ َ ش َ ] (اِخ ) نام دیگر شیده پسر افراسیاب است . (از مجمل التواریخ والقصص ص 49 و 90).

معنی گردفرامرز

گردفرامرز. [ گ ُ ف َ م َ ] (اِخ ) دهی است از بخش حومه ٔ شهرستان یزد، واقع در 6هزارگزی شمال یزد، کنار خاور راه شوسه ٔ یزد به اردکان . هوای آنجا معتدل و دارای 1246 تن سکنه است . آب آنجا از قنات تأمین میشود. محصول آنجا غلات و شغل اهالی زراعت و صنایع دستی نساجی است . (از فرهنگ جغراف

معنی لوابن

لوابن . [ ل َ ب ِ ] (ع اِ) ج ِ لابنة. (منتهی الارب ).

معنی زامین

زامین . (اِخ ) قریه ای بوده است در بخارا. ابن خردادبه آرد: از سمرقند تا بارکث 4 فرسخ .... از بورنمذتا زامین 4 فرسخ [ بیابان ] است و در اینجا دو راه یکی به شاش (چاچ ) و ترک و دیگری به فرغانه میرود... و از زامین تا ساباط دو فرسخ است . (از مسالک الممالک ص 26، 27 و 29). یاقوت آرد: قر

معنی اثواب

اثواب . [ اَث ْ ] (ع اِ) ج ِ ثوب . جامه ها : بسنده نیست ببزم تو گر فلک سازد ز برگها دینار و ز ابرها اثواب . مسعودسعد. ابواب خزاین قدیم و حدیث فرمود تا گشاده کردند و اجناس جواهر و نقود و اثواب آمده و مصلحت آن مهم و تقسیم آن به رأی و صوابدید.... (جهانگشای جوینی ). - فلان ٌ طاهر

معنی تعجج

تعجج .[ ت َ ع َج ْ ج ُ ] (ع مص ) پردود شدن خانه . (تاج المصادر بیهقی ) (از اقرب الموارد). از دود پر گردیدن خانه ،مطاوع تعجیج است ، یقال : عجج البیت فتعجج . (منتهی الارب ) (آنندراج ) (ناظم الاطباء). و رجوع به تعجیج شود.

معنی جروء

جروء. [ ] (اِخ ) سدوسی . ابن منده از طریق محمدبن جابر از حفض بن مبارک از مردی از بنی سدوس روایت کند و این شخص را جروء خوانند. رجوع به الاصابة شود.

معنی ابن هشام

ابن هشام . [ اِن ُ هَِ ] (اِخ ) محمدبن احمدبن هشام بن ابراهیم اللخمی الاندلسی السبتی اللغوی النحوی . سیوطی در طبقات النحاة از او نام برده و تآلیف او را ذکر کرده و گوید در557 هَ . ق . حیات داشت . و ابن دحیه نیز در المطرب من اشعار اهل المغرب در دوازده معنی خال ، شعری از ابن هشام آو